banner114
banner146

2020’de bütün dünyaya yayılan ve pandemiye dönüşen Covid-19 salgınında sona gelindi gibi görünüyor. Virüsün yarasalardan mı, yoksa laboratuvardan mı dünyaya yayıldığı konusunda farklı iddialar olsa bile her yüzyılda benzer salgınların olduğu gerçeği değişmiyor.

1918-1920 yılları arasında 18 ay süren İspanyol gribi 500 milyon kişiye bulaşmış ve 50 milyon insanın ölümüne neden olmuştu. Bu dönemde dünya nüfusu 2 milyar civarındadır. İspanyol gribi dünya nüfusunun yaklaşık dört birine bulaşmış ve 10 vakadan biri ölmüştür.

Covid-19 pandemisinin başlangıcını bütün dünyaya yayıldığı Mart 2020’i olarak alırsak, 22 aydır salgın devam ettiği söylenebilir. Fakat omicron varyantı ile salgın giderek influanzaye yaklaşmıştır. Yeni varyant daha hızlı bulaşmasına rağmen öldürücü etkisini önemli ölçüde kaybetmiştir. Elbette bunda aşıların ve gelişen tedavi seçeneklerin payı yüksektir. Omicron varyantının dışarda tutulduğunda öldürücü covid-19 pandemisinin 20 ay gibi bir süre etkili olduğu hesaplanabilir.

Her gün toplam vaka sayısı ve ölüm sayısı artmakla birlikte bugün itibariyle dünyada 331 milyon covid vakası ve 5,5 milyon ölüm kayda geçmiştir. Dünya nüfusunun 7,7 milyar olduğu kabul edilirse covid pandemisinin dünya nüfusunun yaklaşık yüzde beşine bulaştığı ve yüz vakadan 1,6’sının öldüğü hesaplanır.

İki farklı yüzyılda ortaya çıkan iki grip salgının vaka sayıları ve öldürücülüğü arasındaki farklar iki dönem arasındaki farklarla açıklanabilir. Öncelikle İspanyol gribi birinci dünya savaşı sürecinde ortaya çıkmıştır. İspanyol gribi adını alması, diğer Avrupa ülkelerinde hastalık hakkında konuşulmasının yasaklanması ve savaşa girmemiş olan İspanya’da hastalık hakkında serbestçe konuşulmasından dolayıdır. O günkü yaşam şartlarıyla, bugünkü arasındaki farklar, bilim, teknoloji ve sağlık alanındaki gelişmişlik farkları vakaların ve ölümlerin farklılaşmasının nedeni olarak söylenebilir.

İspanyol gribindeki virüs, ilginç bir şekilde 20-40 yaş arası, genç ve sağlam bireyleri hedef almıştı. Yaşlı, çocuk ve zayıflarda fazla etkili olmuyordu. Bir başka deyişle savaşanları vurmuştu ve dünya savaşını sonlandırmıştı. İngilizlerin İstanbul’u işgalden vazgeçmeleri ve ülkemizi terk etmeleri altında yatan önemli sebeplerden biri İspanyol gribi olduğu ifade edilir.

Covid-19 virüsü ise yaşlı, kronik ve bağışıklık sistemi hastalarını daha fazla hedef aldı. İçinde yaşadığımız dönemde ortalama insan ömrü milattan beri ilk kez 80’li yaşlara doğru yükselmişti. Ekonomik, teknolojik ve sağlık alanındaki gelişmeler ortalama yaşam süresinin uzamasını sağladı. Bir takım bakım ve tedavi teknikleri akut ve kronik hastalıkların tedavisini veya kontrol altına alınmasını sağlayarak daha uzun yaşamaya imkan sağladı. Sağlıklı yaşlanma programları gelişmiş ülkeler açısından önem kazandı. Covid-19 daha fazla gelişmiş ve yaşlı nüfusa sahip ülkeleri hedef aldı.

İspanyol gribi ABD kaynaklı idi. O dönemde ABD dünya sahnesinde etkili olmaya başlamıştı. ABD, İngiltere’nin güneş batmayan krallık unvanını örseliyor ve İngiltere’nin yerini almaya doğru gidiyordu. Covid-19 gribi ise Çin kaynaklı dünyaya yayıldı. Bugün ise Çin, ABD’nin dünyadaki yerine talip, önlenemez bir yükseliş içinde. Evet, ilginç bir benzerlik…

Yine İspanyol gribinden sonra büyük bir ekonomik darlık yaşanmıştı. Fakat ABD kendisi doğrudan savaşın içinde olmadığı için 1920’lerde dünyanın en büyük ekonomisi haline gelmişti. Avrupa ülkeleri savaş ve hastalık nedeniyle ekonomik ve sosyal kargaşalar yaşıyordu. Bugün covid-19’a kaynaklık eden Çin dünyanın en büyük ekonomisi olmaya aday ve giderek ABD’nin saltanatını sarsıyor.

Her iki öldürücü gripal salgının yüz yıl arayla tekrar etmesi ve birçok açıdan benzerlikler göstermesi dikkatimi çekti, siz ne dersiniz?

Prof. Dr. Sedat Bostan

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.